Pałac, kościół, Victoria
Dąbroszyn, to miejscowość licząca sobie ok. 900 mieszkańców i jesto ona położona nieopodal Kostrzyna nad Odrą. W XIX wieku Dąbroszyn (daw. Tamsel) był jednym z najpopularniejszych punktów turystycznych w Prusach. Tajemniczość tego nowomarchijskiego zakątka przyciągała gości z całych Prus – było to miejsce bardzo w guście owej romantycznej epoki. Odwiedzał je między innymi słynny niemiecki pisarz Heinrich Theodor Fontane.
Romantyczna historia pałacu zaczyna się już w momencie jego powstania. Jak głosi wieść gminna, postawiono go dzięki łupom, które właściciel dóbr, marszałek Hans Aden von Schlöning zdobył na Turkach w bitwie pod Wiedniem. Oprócz łupów marszałek miał przywieźć ze sobą również dwie piękne Turczynki. Jedna z nich, Fatima, była później kochanką króla polskiego, Augusta II Mocnego…
Romantyczny park leśny w Dąbroszynie położony był wokół pałacu oraz na krawędzi doliny Warty. Osią tzw. Parku Górnego była droga do Sarbinowa biegnąca wąwozem, nad którym przerzucony był most. Na wzgórzach wznosiły się zbudowane w stylu antycznym Świątynia Zofii i Świątynia Cecylii (druga z nich zachowała się do dziś). Organizowano tu przedstawienia historyczne przy świetle ogni bengalskich, np. odtwarzające sforsowanie czeskiej przełęczy Gabel przez pruskiego księcia Henryka: podczas jednego z przedstawień młoda hrabina Doenhoff przebrana za Minerwę witała przekraczającego most bohatera. Wcześniej romantyczny pałac i park w Dąbroszynie był tłem niecodziennych wydarzeń: romansu 19-letniego wówczas księcia Fryderyka, późniejszego Fryderyka Wielkiego, z 24-letnią żoną pana na Dąbroszynie, Eleonorą von Wretsch. Kroniki podają, że kilkanaście lat później, po bitwie pod Sarbinowem, Fryderyk ponownie odwiedził Dąbroszyn, zatroskany o los majątku swej młodzieńczej miłości.
W XIX wieku Dąbroszyn, zwany wówczas Tamsel, był częstym miejscem wycieczek mieszczan kostrzyńskich. Park majątku był udostępniony publiczności. Miejsce to było inspiracją literacką i poetycką: wiersze o Tamsel ukazywały się w kostrzyńskiej prasie. Dla upamiętnienia fryderycjańskich epizodów związanych z majątkiem dąbroszyńskim w 1840 r. w parku wzniesiony został pozłacany pomnik bogini zwycięstwa. Inne pomniki upamiętniały szczególnie tu popularnego księcia Henryka. Topografię parku urozmaicały sadzawki i mostki.
Właściciel dąbroszyńskiego majątku, pułkownik Wilhelm von Schwerin, wsławił się w bitwie pod Waterloo. Dowodząc brygadą kawalerii, zginął w szarży na Starą Gwardię Napoleona.
Przyroda Dąbroszyna
Miejscowość leży u podnóża zbocza pradoliny Warty, na zach. od Kostrzyna. Ku Warcie rozciągają się wilgotne łąki, w dużej części zarośnięte ziołoroślami. Wśród łąk są dwie wyspy mineralnych gruntów: zalesiony Dębowy Ostrów i bezleśny Ostrów Piaskowy. Osada powstała w XII w. jako chyża rybacka, później była kolejno w rękach templariuszy, joannitów i w prywatnych. W XVII w. zbudowano barokowy pałac, który – przebudowany i rozbudowany – przetrwał do dziś. Zachowało się wiele detali architektonicznych, a nawet posadzki i kominki.
Park stanowi jedno z ciekawszych założeń ogrodowych w regionie. Założony w końcu XVII w. jako francuski ogród barokowy, później przekształcony w nieregularny park angielski z licznymi budowlami ogrodowymi nawiązującymi do tzw. nurtu sentymentalnego (unikat !) – kamieniami, postumentami, altanami i pomnikami. W XIX wieku założenie parkowe objęło 26 ha, tworząc tzw. Park Dolny (przy pałacu) oraz Park Górny (nad szosą Gorzów-Kostrzyn, na krawędzi pradoliny Warty). W parku rosną między innymi: sofora japońska, ajlant gruczołowaty (bożodrzew), jałowiec wirginijski, platan klonolistny, sosna czarna, buk w odmianie zwisającej oraz spontanicznie rozsiewające się cisy. Szczególną atrakcję stanowi rosnący przed pałacem niezwykle okazały miłorząb japoński o obwodzie 450 cm.
Przed II wojną światową w Dąbroszynie istniała szeroko znana szkółka drzew i krzewów, a miejscowi ogrodnicy zdobywali medale na wystawach krajowych. Zachowały się niektóre rzeźby ogrodowe. W parku neogotycki kościół projektu Elchnera, współpracownika znanego architekta Schinkla. Wnętrze kościoła jest proste, jednak w kaplicy rodowej von Schoeningów znajdują się dwa architektoniczne nagrobki, uważane za arcydzieło baroku brandenburskiego. Zachował się także piec ceglany, ogrzewający lożę dla państwa z pałacu. Interesującym przykładem architektury użytkowej są zabudowania folwarczne (neogotycka kuźnia, gołębnik pośrodku podwórza, medaliony z podobiznami zwierząt). Całe założenie przygotowywane jest do prac rewaloryzacyjnych. Związek obiektów z postaciami historycznymi podnosi ich wartość, a planowana siedziba między innymi Euroregionu zdaje się być gwarancją ich uratowania. Założenie pałacowo-parkowo-folwarczne w Dąbroszynie, tak kontrastowe w stosunku do drobnych osad olęderskich, jest jednym z cenniejszych obiektów kulturowych na obszarze Parku Krajobrazowego “Ujście Warty”.
